Sağlığı İnternette Bulmak: Sağlık Okuryazarlığı

Sağlıkla ilgili yazı yazma daveti ile karşı karşıya kaldığımda bir düşündüm, zaten internette bilginin yığınla olduğu ancak buradan doğruyu seçmenin çoğu zaman kolay olmadığı konusu aklıma düştü. Bu nedenle ilk olarak nasıl güvenilir kaynaklara ulaşılabileceği konusunda yazmaya karar verdim.

Çok değil daha 50 yıl önce bir yazıyı okuyabilmek büyük bir mahareti, hele bir de yazmayı biliyorsanız toplumun önde geleni olmanız işten bile değildi. Okunan bilgiler çok değerliydi, çünkü yazılanlar dikkatli yazılır ve denetimden geçirilirdi. Teknoloji geliştikçe okuyanların sayısı da arttı yazanların da… ‘Ağzı olan konuşuyor’ deyimi de ‘klavyesi olan yazıyor’ olarak değişti. Klavyeyi kullanmadan ‘yapıştır’ yöntemi ile yazılanları da unutmamak lazım tabi. Özensiz bu kadar yazının denetimsizliğini de içine katınca internetteki bilginin ne kadar kirli olduğunu siz düşünün artık. Maalesef kötü haber gibi ‘kirli bilgi’ de hızlı yayılıyor.

Doğru bilgiye ulaşmak için bir zamanlar çok değerli olan ‘okuryazarlığın’ artık sadece yazı okuyup yazma olarak kıymeti harbiyesinin kalmadığını söylemek zorundayız. Artık değerli olan dijital okuryazarlık, dijital sağlık okuryazarlığı kavramlarıdır.

Dijital sağlık okurluğunu ele alalım. Nasıl ki toplamanın sağlamasını çıkarma ile çarpmanın sağlamasını bölme ile yapıyorsak. İnternetteki bilginin sağlamasını da yine internetten yapmamız lazım. Okuduğumuz bilgiyi birçok başka kaynaktan ve en önemlisi en az bir sağlam kaynaktan veya kurumdan doğrulatmalıyız. Hatta ilk kaynağına, böyle bir bilginin nasıl elde edildiğine bile ulaşabiliriz. Zor mu dediniz? Hayır, hiç zor değil, internette özentisiz, denetimsiz ve hatta sahte bilginin arasında, özenle yazılmış, emek harcanmış bilgiler de mevcut. Yani bu bilgi yığının içinde gerçek bilgi hazineleri de mevcut.

Özellikle sosyal medyadan, ünlenmiş, fenomen olmuş kişilerin, paylaştığı, özellikle de ticari bir ürün ise, bilgilerin sağlamasını yapınız. Köklü üniversiteler, araştırma hastaneleri, tıbbı branş dernekleri, Tıbbı ilaç ve cihaz kurumu gibi kurumların bu bilgi veya ürün ile ilgili açıklamaları var mı onları araştırınız. Yeri gelmişken şunu da söyleyeyim Tarım ve Orman Bakanlığı’nın onayı hastalıkları önleme, tedavi etme veya iyileştirme etkisi olduğunu göstermez, gıda olarak tüketilebileceğini gösterir (Bkz Takviye Edici Gıdalar Yönetmeliği).

Mucize diye lanse edilen ürün ve yöntemleri hemen benimsemeyin. Unutmayın vücudumuzun en sağlıklı olduğu zaman dengede olduğu durumdur. Bir tarafa iyi geliyorsa başka bir şeyi de kötüleştirebilir, yani dengeyi bozulabilir. İddia edilen yeni ilaç veya yöntem kaç kişide işe yaramış, 1, 2, 10, 100, bin, yüz bin mi?  1, 2,10 kişide faydalı ama 20 kişi de zararları da olmuş olabilir. İddia edenin bu sağlamayı yapıp söylemesi gerekir. Unutmayın, internet bu konuda çok büyük bir silahtır, saygın dergilerde bunlar yayınlanmış mı araştırmak gerekir. Tamam, bunu yapmak ilk başlarda zor olabilir. Bu durumda da bazı güvenilir kişi ve kurumlara sormalıyız, en azından 2-3 güvenilir, alanında uzmanlaşmış doktora sorabiliriz.

Her bitkisel takviyenin zararsız olduğunu düşünmeyin. Bildiğimiz bazı bitkilerin bile biraz fazla tüketilirse böbrek ve karaciğere belirgin zarar verdiği de bilinen bilgilerdendir (Ersöz, T. Bitkisel İlaçlar ve Gıda Takviyeleri ile İlgili Genel Yaklaşım ve Sorunlar, MİSED 2012, 27-28: 11-19).

Sağlık için mutlaka sağlıklı bilgiye ulaşmak gerekmektedir, bu biraz zaman alabilir ama sandığınız kadar zor değildir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Doç. Dr. Ahmet AKDİ - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Memur Postası Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Memur Postası hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Memur Postası editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Memur Postası değil haberi geçen ajanstır.